สัญญาณเตือนทำร้ายตัวเอง และวิธีชวนไปพบจิตแพทย์
สรุปสั้น ๆ: สัญญาณเตือนของพฤติกรรมทำร้ายตัวเองมักสะท้อนผ่านการพูดสั่งเสีย การแจกจ่ายของรัก การแยกตัวอย่างผิดสังเกต หรือรอยแผลที่พยายามปกปิด การชวนไปพบจิตแพทย์ต้องทำด้วยความนุ่มนวล ไม่ตัดสิน ไม่ตีตรา และเสนอตัวไปเป็นเพื่อนร่วมทางเพื่อลดความกังวลใจ หากเป็นสถานการณ์ฉุกเฉินให้ติดต่อสายด่วน 1323 หรือ 1669 ทันที
การพบเห็นสัญญาณเตือนการทำร้ายตัวเองในคนใกล้ชิดเป็นสถานการณ์ที่สร้างความตื่นตระหนกอย่างยิ่ง หลายคนกลัวว่าการพูดถึงเรื่องนี้จะทำให้สถานการณ์แย่ลง หรือกลัวว่าการชวนไปพบจิตแพทย์จะทำให้อีกฝ่ายรู้สึกเหมือนถูกมองว่าผิดปกติ แต่แท้จริงแล้ว การเข้าถึงความช่วยเหลือทางการแพทย์อย่างรวดเร็วคือหัวใจสำคัญของการปกป้องชีวิตคนที่เรารัก
สัญญาณเตือนทางอารมณ์และพฤติกรรมที่ต้องสังเกตอย่างใกล้ชิด
สัญญาณเตือนที่ต้องใส่ใจเป็นพิเศษ มักสะท้อนผ่านการเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรม คำพูด และการแสดงออกทางอารมณ์ที่ผิดไปจากปกติ
- คำพูดสั่งเสียหรือกล่าวลา: พูดทำนองว่า "ถ้าไม่มีเรา ทุกคนคงสบายขึ้น", "ฝากดูแลสัตว์เลี้ยงด้วยนะ", หรือกล่าวขอบคุณและขอโทษเหมือนเป็นการบอกลาครั้งสุดท้าย
- การแจกจ่ายทรัพย์สินของรัก: นำสิ่งของที่มีค่าหรือของรักผูกพันไปมอบให้คนอื่นโดยไม่มีเหตุผลอันควร
- การปกปิดร่างกายมิดชิดผิดปกติ: สวมเสื้อแขนยาวหรือกางเกงขายาวตลอดเวลาแม้ในสภาพอากาศร้อน เพื่อซ่อนบาดแผลหรือรอยฟกช้ำ
- อารมณ์สงบอย่างกะทันหันหลังดิ่งหนัก: จู่ ๆ ก็ดูสบายใจและยิ้มแย้มขึ้นมาอย่างไม่มีเหตุผล อาจเป็นสัญญาณเตือนว่าเขาได้ตัดสินใจแน่นอนแล้ว
- การแยกตัวตัดขาดจากคนรอบข้าง: ไม่ตอบข้อความ ไม่ออกมารับประทานอาหาร และปฏิเสธการพบปะทุกคน
4 ขั้นตอนชวนคนใกล้ตัวไปพบจิตแพทย์อย่างนุ่มนวล
- สะท้อนความห่วงใย ไม่ใช่ข้อบกพร่อง: สื่อสารด้วยความรัก เช่น "เราเห็นช่วงนี้เธอนอนไม่หลับและเหนื่อยมาก เราเป็นห่วงสุขภาพของเธอจริง ๆ"
- ปรับทัศนคติเรื่องจิตแพทย์: อธิบายว่าจิตแพทย์คือแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสมองและสารสื่อประสาท เหมือนการไปพบแพทย์เมื่อเป็นหวัด ไม่ใช่เรื่องน่าอาย
- เสนอตัวไปเป็นเพื่อนร่วมทาง: บอกว่า "เราจะไปเป็นเพื่อนนะ จะนั่งรอข้างนอกหรือเข้าไปด้วยกันก็ได้" เพื่อช่วยลดความประหม่าและความกลัว
- เริ่มต้นจากก้าวเล็ก ๆ: หากยังกลัวการไปโรงพยาบาล ลองเริ่มจากการปรึกษาจิตแพทย์ผ่านระบบออนไลน์ (Telemedicine) หรือโทรปรึกษาสายด่วนร่วมกันก่อน
ตารางเปรียบเทียบ: ท่าทีที่สร้างความกลัว vs ท่าทีที่สร้างความไว้วางใจ
| ท่าทีที่ควรหลีกเลี่ยง (สร้างความกลัว) | ท่าทีที่ควรใช้ (สร้างความไว้วางใจ) |
|---|---|
| "ทำแบบนี้ทำไม เรียกร้องความสนใจเหรอ" | "เราเห็นว่าเธอเจ็บปวดมาก เล่าให้ฟังได้ไหมว่าเกิดอะไรขึ้น" |
| "เป็นบ้าไปแล้วเหรอ ต้องไปหาหมอเดี๋ยวนี้" | "สมองและสารเคมีของเราอาจกำลังล้า ให้คุณหมอช่วยตรวจดูนะ" |
| "สัญญามาสิว่าจะไม่ทำอีก ถ้าทำจะโกรธจริง ๆ" | "เราเป็นห่วงความปลอดภัยของเธอมาก ขอให้เราช่วยดูแลเธอนะ" |
ขั้นตอนรับมือในสถานการณ์ฉุกเฉินเร่งด่วน
หากพบว่าบุคคลใกล้ตัวมีความเสี่ยงสูงที่จะทำร้ายตนเองในทันที:
- ห้ามปล่อยให้อยู่ตามลำพังโดยเด็ดขาด
- นำสิ่งของที่อาจก่อให้เกิดอันตรายออกจากพื้นที่ทันที
- โทรติดต่อ สายด่วนสุขภาพจิต 1323 (โทรฟรีตลอด 24 ชั่วโมง) หรือสมาคมสะมาริตันส์แห่งประเทศไทย
- หากมีอาการบาดเจ็บหรือตกอยู่ในภาวะวิกฤตทางกายภาพ โทร สายด่วนกู้ชีพ 1669 หรือนำส่งห้องฉุกเฉินของโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที
คำถามที่พบบ่อย
พฤติกรรมทำร้ายตัวเอง ทำไปเพื่อเรียกร้องความสนใจจริงไหม?
ไม่ใช่ การทำร้ายตัวเองคือกลไกการรับมือกับความเจ็บปวดทางอารมณ์ที่ท่วมท้นเกินกว่าจะรับไหว การมองว่าเรียกร้องความสนใจเป็นการเพิกเฉยต่อสัญญาณขอความช่วยเหลือที่อันตรายถึงชีวิต
หากเขาปฏิเสธหัวชนฝา ไม่ยอมไปพบจิตแพทย์ ควรทำอย่างไร?
อย่าบีบบังคับด้วยการทะเลาะ ให้ขอความร่วมมือจากคนที่เขารักและไว้ใจมากที่สุดช่วยพูด หรือเริ่มต้นจากการพาไปตรวจร่างกายทั่วไปกับแพทย์อายุรกรรมก่อน
ข้อมูลการรักษาจิตเวชจะถูกบันทึกลงประวัติเสียจนสมัครงานไม่ได้หรือไม่?
ข้อมูลทางการแพทย์ทุกประเภทถือเป็นความลับส่วนบุคคลตามกฎหมาย โรงพยาบาลไม่สามารถเปิดเผยประวัติการรักษาแก่บุคคลภายนอกหรือนายจ้างได้โดยไม่ได้รับความยินยอม
แหล่งอ้างอิง
แหล่งที่มา: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี (RamaMental)